
از تسلا تا مریخ: هشت ایده بلندپروازانه ایلان ماسک که مرزهای فناوری را جابهجا کردند
ایلان ماسک همواره با رویاپردازیهای جسورانه شناخته میشود؛ اما وجه تمایز اصلی او، اصرار بر عملیاتیکردن ایدههایی است که بیشتر کارشناسان آنها را غیرممکن یا محکوم به شکست میدانستند. او پس از کسب درآمد قابلتوجه از فروش پیپال (PayPal)، سرمایه و توان اجرایی خود را وقف حوزههایی کرد که دههها با بنبستهای مهندسی یا مالی روبهرو بودند. بررسی هشت برنامه و نوآوری محوری او نشان میدهد که چگونه ورود به صنایع سنتی، چشمانداز حملونقل، انرژی و اکتشافات فضایی را دگرگون ساخته است.
نسخهٔ ویدیویی این مقاله
اگر ترجیح میدهید، میتوانید این داستان را در قالب ویدیو تماشا کنید.
۱. تحول خودروهای برقی با تسلا
تلاش برای ساخت خودروی الکتریکی به دهههای نخستین اختراع اتومبیل بازمیگردد. با این حال، مسئله همیشگی محدودیت پیمایش، وزن سنگین باتریها و زمان طولانی شارژ مانع از تجاریسازی پایدار این فناوری شده بود؛ تا جایی که تا ابتدای قرن بیستویکم، بسیاری از غولهای خودروسازی جهان پروژههای مشابه را کنار گذاشته بودند.
در سال ۲۰۰۳ میلادی، دو مهندس استارتاپی را در دره سیلیکون (سیلیکونولی) پایهگذاری کردند و اندکی بعد، ایلان ماسک بهعنوان سرمایهگذار کلیدی به تسلا پیوست. در شرایطی که صنعت خودرو ورود تسلا با محصول نخستین یعنی «رودستر» در سال ۲۰۰۸ را چندان جدی نمیگرفت، عرضه «مدل اس» (Model S) در سال ۲۰۱۲ و سپس مدل اقتصادیتر «مدل ۳» (Model 3) بازار را به کلی تغییر داد؛ بهطوریکه این دو محصول در سالهای بعد ارقام فروش دهها هزارتایی را ثبت کردند.
نقطه عطف تسلا، درک این حقیقت بود که ساخت خودرو بدون زیرساخت سوخترسانی ابتر میماند. به همین دلیل، تسلا احداث گسترده شبکه ایستگاههای «سوپرشارژر» را پیش از گسترش تولید انبوه در اولویت قرار داد. اکنون تسلا مدل ۳ قادر است با صرف هزینهای بهمراتب کمتر از باک بنزین معادل و با زمانی کوتاهتر برای شارژ، مسافتی بینشهری را طی کند و تسلا را از یک استارتاپ به تولیدکنندهای بدل سازد که تیراژ میلیونی سالانه را هدف گرفته است.
۲. سیستمهای رانندگی خودران
ایلان ماسک در سال ۲۰۱۳ این پرسش را مطرح کرد که چرا با وجود بهرهمندی هواپیماها از خلبان خودکار (Autopilot)، خودروها همچنان متکی به کنترل تمامدستی انسان هستند. رویکرد مرسوم سایر شرکتهای فناوری برای حل این مسئله استفاده از حسگرهای گرانقیمت لایدار (LIDAR) بود که محیط روبهرو را با پرتوهای لیزر شناسایی میکرد و معمولاً در مسیرهای ازپیش نقشهبرداریشده عملکرد مناسبی داشت.
تسلا در مقابل، معماری مبتنی بر دید بصری و هوش مصنوعی را برگزید. این شرکت با تکیه بر دوربینهای تعبیهشده در بدنه خودرو و تحلیل دادهها از طریق شبکههای عصبی و یادگیری ماشین، سازوکاری شبیه به دید انسان ایجاد کرد. اتصال خودروها به سرورهای ابری این امکان را فراهم میآورد که دادههای رانندگی هزاران کاربر بهطور مداوم ذخیره و تحلیل شده و سیستم بدون نیاز به مراجعات دورهای، از راه دور بهروزرسانی شود.
۳. موشکهای چندبارمصرف اسپیسایکس
تا پیش از آغاز دهه ۲۰۰۰ میلادی، پرتابگرهای فضایی ماهیتی یکبارمصرف داشتند. ساخت هر موشک هزینهای گزاف برای آژانسهای دولتی از جمله ناسا در پی داشت و تجهیزات پس از پرتاب، در اقیانوس یا جو زمین منهدم میشدند. در سال ۲۰۰۲، ماسک با تخصیص بخش عمده دارایی حاصل از فروش پیپال، شرکت «اسپیسایکس» (SpaceX) را با هدف تولید موشکهایی با قابلیت بازیابی و بازیافت تأسیس کرد.
نقطه عطف تاریخی این طرح، فرود عمودی و موفق مرحله نخست موشک «فالکون ۹» (Falcon 9) بر سطح زمین پس از تزریق محموله ماهوارهای به مدار بود. این دستاورد فنی، هزینه ارسال بار به مدار زمین را بهشکل چشمگیری کاهش داد و توجیه اقتصادی صنایعی نوین مانند خدمات مدارگرد و گردشگری فضایی را به واقعیت نزدیک کرد.
۴. حملونقل سریع زیرزمینی و ایده هایپرلوپ
در سال ۲۰۱۳، ماسک با انتشار طرحی مفهومی از سامانهای به نام «هایپرلوپ» (Hyperloop) پرده برداشت؛ کپسولهایی مسافربری که درون لولههای خلاء یا محیط کمفشار با سرعتهای بسیار بالا جابهجا میشوند و میتوانند زمان سفرهای بینشهری طولانی را به کمتر از یک ساعت برسانند. او این ایده را بهصورت عمومی منتشر کرد تا سایر مراکز مهندسی نیز بر روی آن تحقیق کنند.
مدتی بعد و در اواخر سال ۲۰۱۶، تجربه مواجهه با ترافیک سنگین لسآنجلس جرقهای برای تأسیس شرکت «بورینگ» (The Boring Company) شد. هدف این پروژه، حفر شبکه تونلهای زیرزمینی برای تسهیل تردد پرسرعت ناوگان حملونقل شهری و کاهش فشار بر معابر سطحی است؛ پروژهای که با وجود پیچیدگیهای ژئوتکنیکی و ایمنی، آزمایشهایی را در ایالات متحده پشت سر گذاشته است.
۵. پیوند مغز و رایانه با نورولینک
شرکت «نورولینک» (Neuralink) با چشماندازی دوگانه معرفی شد: در گام نخست، کمک به افراد دارای ضایعات نخاعی و اختلالات شدید حرکتی از طریق برقراری ارتباط عصبی با رابطهای دیجیتال؛ و در بلندمدت، ارتقای تعامل انسان با هوش مصنوعی برای پیشگیری از پیامدهای احتمالی غلبه فناوریهای خودمختار.
این پروژه مراحل آزمایشی خود را ابتدا روی حیوانات آغاز کرد و در سالهای اخیر به کارآزمایی بالینی روی داوطلبان انسانی رسیده است. آزمایشهای ثبتشده نشان داد فرد بهرهمند از کاشت ریزتراشه مغزی میتواند نشانگر نمایشگر رایانه را صرفاً با فرمانهای ذهنی جابهجا کند و وظایفی نظیر مرور وب یا اجرای بازی را انجام دهد.
۶. پوشش جهانی اینترنت با استارلینک
فقدان خطوط ارتباطی در مناطق جغرافیایی دوردست، بیابانها، کوهستانها و نواحی جنگزده همواره چالش بزرگی در حوزه ارتباطات بوده است. ماسک در سال ۲۰۱۴ این ایده را مطرح کرد که بهجای تکیه بر کابلهای فیبر نوری زمینی، شبکه گستردهای از ماهوارههای کوچک در مدار نزدیک زمین (LEO) وظیفه پخش مستقیم اینترنت پرسرعت را بر عهده بگیرند.
عملیاتیسازی منظومه ماهوارهای «استارلینک» (Starlink) از سال ۲۰۱۹ آغاز شد. اسپیسایکس با بهرهگیری از توان لجستیکی موشکهای اختصاصی خود توانست هزاران ماهواره فعال را در مدار مستقر کند. این شبکه پهنباند توانسته اینترنت با تأخیر پایین را به پایگاههای علمی در مدارگان، نقاط آسیبدیده از بحرانهای انسانی و نواحی فاقد پوشش زمینی برساند.
۷. مدیریت شبکه برق و ذخیرهسازهای مگاپک تسلا
توسعه سلولهای باتری خودرو، تسلا را متوجه کاربرد گستردهتر ذخیرهسازهای الکتریکی در مقیاس مسکونی و صنعتی کرد. این زنجیره با سامانههای دیواری «پاوروال» (Powerwall) برای تأمین برق اضطراری منازل آغاز شد؛ دستگاههایی با قابلیت شارژ خودکار در ساعات کمباری شبکه و اتصال به برنامههای تلفن همراه.
گام بعدی، طراحی ذخیرهسازهای صنعتی بزرگمقیاس تحت عنوان «مگاپک» (Megapack) بود. این باتریهای عظیم که در اتصال به مزارع خورشیدی یا شبکه توزیع سراسری فعالیت میکنند، قادرند در زمان اوج مصرف یا قطع سراسری شبکه، پایداری الکتریکی یک منطقه یا بخش عمدهای از یک شهر را تضمین کنند؛ نمونهای از این پروژه با ظرفیت صدها مگاواتساعت در استرالیا مستقر شده است.
۸. مأموریت مریخ و توسعه فضاپیمای استارشیپ
بلندپروازانهترین پروژه ماسک از زمان ورود به عرصه هوافضا، فراتر رفتن از مدار زمین و ایجاد سکونتگاههای انسانی در سیاره مریخ است. او با این استدلال که بشریت برای بقای طولانیمدت باید به گونهای چندسیارهای تبدیل شود، تمام اهداف بالادستی اسپیسایکس را حول این چشمانداز تعریف کرد.
پروژه فضاپیمای چندمنظوره و غولپیکر «استارشیپ» (Starship) بهطور مشخص برای حمل بار سنگین و صدها مسافر به مقاصد دوردست فضایی طراحی شده است. هرچند چالشهای فنی، زیستی و اقلیمی سفر سرنشیندار به مریخ کماکان بحثبرانگیز است، پیگیری این برنامه همکاریهای جدیدی میان اسپیسایکس و سازمانهای بینالمللی مانند ناسا در مسیر بازگشت به ماه و مأموریتهای اعماق فضا در دهههای پیشِ رو پدید آورده است.